Banknoty polskie przed denominacją 1995

Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości.

W 1944 r. na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej zaszła konieczność wprowadzenia środka płatniczego. Dekretem PKWN z 24 sierpnia 1944 r. wprowadzono pierwsze banknoty z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego. Banknoty o nominałach 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych weszły do obiegu 27 sierpnia. Banknoty zaprojektowane przez grafików rosyjskich wyprodukowano w Moskwie w drukarni GOZNAK. Były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Jedynie banknot 50-cio groszowy nie posiadał pełnej klauzuli.

Banknoty polskie w latach 1944-1950

Nominał	przednia strona banknotu	odwrotna strona banknotu
1944 50 gr
1944 1 zł
1944 2 zł
1944 5 zł
1944 10 zł
1944 20 zł
1944 50 zł
1944 100 zł
1944 500 zł

Dekretem z 15 stycznia 1945 powołany został Narodowy Bank Polski. Pierwszym banknotem NBP było 1000 zł z datą 1945 r. wprowadzone do obiegu 1.IX.1945 r. wyprodukowane w PWPW w Łodzi. Banknoty wykonane w ZSRR i późniejsza produkcja krajowa były łatwe do podrobienia dlatego NBP wprowadzał nowe wzory banknotów (emisja z 1946 i 1947 roku). Z względu na liczne fałszerstwa banknot o nominale 500 złotych z 1944 roku został wycofany już 16.III.1947 roku. Emisje z lat 1946 i 1947 zostały one zaprojektowane przez wybitnych artystów grafików Ryszarda Kleszewskiego i Wacława Borowskiego. Banknoty o najwyższych nominałach (100, 500, 1000 złotych) zawierały motywy socrealistyczne o tematyce robotniczo-chłopskiej.

Nominał	przednia strona banknotu	odwrotna strona banknotu
1945 1000 zł
15.01.1946 500 zł
15.01.1946 1000 zł
15.05.1946 1 zł
15.05.1946 2 zł
15.05.1946 5 zł
15.05.1946 10 zł
15.05.1946 20 zł
15.05.1946 50 zł
15.05.1946 100 zł
15.07.1947 20 zł
15.07.1947 100 zł
15.07.1947 500 zł
15.07.1947 1000 zł

W 1950 r. ustawą z dnia 28 października przeprowadzono wymianę pieniędzy. Wprowadzone do obiegu z soboty na niedzielę 30 października banknoty były przygotowywane w wielkiej tajemnicy. Wymiany można było dokonać tylko do 8.XI.1950 roku, po tym terminie emisje z lat 1944-47 stawały się bezwartościowe. Banknoty o wyższych nominałach były drukowane za granicą a o nominałach 2 i 5 złotych w PWPW w Łodzi. Banknoty z lat 1944-1947 wymieniano na nową emisję z 1 lipca 1948 w stosunku 100 do 1. Pieniądze ulokowane w bankach wymieniano 100 do 3.

Banknoty polskie w latach 1950 - 1978

Nominał	przednia strona banknotu	odwrotna strona banknotu
01.07.1948 (1950) 2 zł
01.07.1948 (1950) 5 zł
01.07.1948 (1950) 10 zł
01.07.1948 (1950) 20 zł "robotnica"
01.07.1948 (1950) 50 zł "rybak"
01.07.1948 (1950) 100 zł "hutnik"
01.07.1948 (1950) 500 zł "górnik"

Banknoty 2, 5 i 10 złotych zostały wycofane definitywnie z obiegu 30.VI.1960 r. i zostały zastąpione monetami.

W 1966 r. wprowadzono do obiegu banknot o nominale 1000 zł w odmiennej szacie graficznej. Od 1975 r. NBP rozpoczął wprowadzanie nowych wzorów banknotów z tzw. serii "Wielcy Polacy". Wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą i postępującą inflacją sukcesywnie wprowadzano nowe, coraz większe nominały. Po wprowadzeniu stanu wojennego w emisji z 1982 r. wprowadzono banknoty 10 i 20 złotowe zastępujące bilon.

Nominał	przednia strona banknotu	odwrotna strona banknotu
29.10.1965 (01.06.1966) 1000 zł Mikołaj Kopernik

Polskie banknoty z lat 1975-1996

Nominał (daty emisji)	przednia strona banknotu	odwrotna strona banknotu
1.VI.1982 10 zł Józef Bem dziesięć złotych
1.VI.1982 20 zł Romuald Traugutt dwadzieścia złotych
9.V.1975 1.VI.1979 1.VI.1982 1.VI.1986 1.XII.1988 50 zł Karol Świerczewski
15.I.1975 17.V.1976 1.VI.1979 1.VI.1982 1.VI. 1986 1.XII.1988 100 zł Ludwik Waryński
25.V.1976 1.VI.1979 1.VI.1982 1.VI.1986 1.XII.1988 200 zł Jarosław Dąbrowski
16.XII.1974 15.VI.1976 1.VI.1979 1.VI.1982 500 zł Tadeusz Kościuszko
2.VII.1975 1.VI.1979 1.VI.1982 1000 zł Mikołaj Kopernik
1.V.1977 1.VI.1979 1.VI.1982 2000 zł Mieszko I
1.VI.1982 1.VI.1986 1.XII.1988 5000 zł Fryderyk Chopin
1.II.1987 1.XII.1988 10 000 zł Stanisław Wyspiański
1.II.1989 20 000 zł Maria Skłodowska-Curie
1.XII.1989 50 000 zł Stanisław Staszic
50 000 zł Stanisław Staszic wersja 2 ---------- Pałac Staszica w Warszawie
1.II.1990 100 000 zł Stanisław Moniuszko
100 000 zł Stanisław Moniuszko wersja 2 ---------- Teatr Wielki w Warszawie
1.XII.1989 200 000 zł godło PRL ---------- Warszawa
500 000 zł Henryk Sienkiewicz ---------- "Trylogia"
500 000 zł Henryk Sienkiewicz wersja 2 ---------- "Trylogia"
1 000 000 zł Władysław Reymont ---------- pejzaż wiejski
1 000 000 zł Władysław Reymont wersja 2 ---------- pejzaż wiejski
2 000 000 zł Ignacy Jan Paderewski ---------- Godło Polski z 1919
2 000 000 zł Ignacy Jan Paderewski wersja 2 ---------- Godło Polski z 1919

Ostatnim banknotem PRL-u było prowizoryczne 200 000 zł. Banknot ten wydany 1 grudnia 1989 ze względu na brak zabezpieczeń był bardzo krótko w obiegu. 27 grudnia 1989 ustawą Sejmu PRL nastąpiła zmiana nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska.

Ceny i zarobki w PRL

Ciekawostki

• Banknoty 10 zł i 20 zł z 1982, drukowane na poślednim papierze i bez skomplikowanego znaku wodnego (znak wodny jako deseń) wyparły zbyt kosztowne w produkcji monety o tym samym nominale. Krótko przed upadkiem PRL w 1989 banknoty te praktycznie całkowicie zniknęły z rynku.
• Banknoty 50-złotowe (ze Świerczewskim) pod koniec okresu ich emitowania drukowano bez znaku wodnego.
• 1 grudnia 1989 weszły do obiegu banknoty 200 000 zł, ale bardzo szybko zostały wycofane, ponieważ wykonane zostały bez zabezpieczeń, co niesłychanie upraszczało ich fałszowanie. Poza tym zostały zaprojektowane zupełnie inaczej i radykalnie różniły się od wszystkich innych banknotów.
• Banknot 100 000 zł wydany w 1990 roku, a więc już po zmianie oficjalnej nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska, ma jeszcze napis "Polska Rzeczpospolita Ludowa" i orła bez korony.
• Wydane w 1990-1992 banknoty 500 000 zł, 1 000 000 zł i 2 000 000 zł mają już orła w koronie i napis "Rzeczpospolita Polska" zamiast "Polska Rzeczpospolita Ludowa".
• Pierwsza seria banknotu 2.000.000 zł zawierała błąd. Na stronie odwrotnej widniał napis Sejm Konstytucyjy zamiast Sejm Konstytucyjny. W kolejnych seriach błąd został poprawiony.
• Do połowy 1993 r. z obiegu praktycznie zniknęły banknoty 200, 2 000 i 20 000 zł.
• 16 listopada 1993 wprowadzono do obiegu nowsze wersje banknotów 50.000, 100.000, 500.000, 1.000.000 i 2.000.000 zł, zewnętrznie różniące się nieznacznie od poprzednich kolorystyką (m.in. nominał na stronie przedniej banknotu miał odcień czerwonawy zamiast niebieskawego lub szarobrązowego jak dotąd) oraz faktem, że także 50 i 100-tysięczne miały już orła w koronie i napis Rzeczpospolita Polska zamiast Polska Rzeczpospolita Ludowa. Banknoty te otrzymały też nowe widoczne dla oka zabezpieczenie w postaci paska z tworzywa sztucznego.
• Zanim doszło do denominacji, planowano wprowadzić do obiegu banknot o nominale 5.000.000 zł, zawierający wizerunek Józefa Piłsudskiego. Projekt wykonał autor obowiązującej wówczas serii banknotów, Andrzej Heidrich, ale w związku z podjętą decyzją o denominacji nie wprowadzono go do obiegu. Ostatecznie dopiero w roku 2006, w 80. rocznicę przewrotu majowego wydano jedynie okazyjne i nieobiegowe repliki tego banknotu w ilości 3000 sztuk.

nieobiegowa replika   z nominałem 5 000 000 zł	przednia strona banknotu	odwrotna strona banknotu
Józef Piłsudski ---------- Order Virtuti Militari

Bibliografia

• Cz. Miłczak: Katalog polskich pieniędzy papierowych od 1974 r. 
• J.A. Szwagrzyk: Pieniądz na ziemiach Polskich X-XX w.. Wrocław: 1973. 

Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Banknoty polskie w latach 1944-1996

• banknot
• banknoty polskie po denominacji
• bilon - polski złoty
• bilon
• denominacja
• NBP
• złoty

Linki zewnętrzne

• Wywiad z Andrzejem Heidrichem, projektantem polskich banknotów

• Artykuł o wymianie pieniędzy w Polsce w październiku 1950